Het lag niet voor de hand dat het Kampen zou worden dat in 1854 de vestigingsplaats zou worden van de nieuwe Theologische (Hoge)School. Sinds de Afscheiding van 1834 – een scheuring in de Nederlandse Hervormde Kerk – volgden zij die predikant wilden worden een opleiding bij een van de weinige afgescheiden predikanten aan huis: bij Hendrik de Cock (1801-1842) en na diens dood door Tamme Foppes de Haan in Groningen, Hendrik P. Scholte in Utrecht, Anthony Brummelkamp (1811-1888) in Arnhem, Albertus Christiaan van Raalte (1811-1876) in Ommen en later in Arnhem, Georg Frans Gezelle Meerburg (1806-1855) in Heusden en Wolter A. Kok (1805-1891) en Frederik A. Kok (1803-1860) in Drenthe.

Die versnippering wilden de afgescheidenen tegengaan. De synode die leidinggaf aan de afgescheiden gemeenten op landelijk niveau besloot tot een gezamenlijke opleiding te komen. Amsterdam, Arnhem, Franeker, Groningen, Hoogeveen, Kampen, Leiden, Meppel en Smilde werden genoemd.ⁱ Zelfs Zwitserland was even in beeld. Uiteindelijk werd het Kampen, maar niet om geestelijke redenen. Het waren fiscale en financiële motieven die de doorslag gaven.

Op 6 december 1854 vond in de afgescheiden kerk in de Hofstraatkerk de opening van de Theologische School plaats. Aanvankelijk werden de colleges gegeven bij docenten thuis in Kampen, zoals bij Anthony Brummelkamp (1811-1888) in het souterrain van zijn kloeke woning aan de Nieuwe Markt, in een zaaltje aan de Boven Nieuwstraat en in de christelijke lagere school.ⁱⁱ

De eerste vier docenten waren Brummelkamp, de zoon van Hendrik de Cock (1801-1842): Helenius de Cock (1824-1894), Foppe Tammes de Haan (1791-1868) en Simon van Velzen (1809-1896).

De zoon van Hendrik de Cock, Helenius werd docent aan de Theologische School en ging wonen in de Oudestraat. Er liep een pad van de Oudestraat naar de Hofstraat. In 1869 werden het huis en de tuin van Helenius de Cock aangekocht voor de School. Op de plaats van de huisjes achter die woning – aan de Hofstraat – verrees een gebouw, waar de aula werd gevestigd. In 1879 en 1894 vond uitbreiding plaats.

In 2012 sloot deze Theologische Universiteit Kampen (Oudestraat) van de Gereformeerde Kerken in Nederland (opgegaan in de Protestantse Kerk in Nederland) haar deuren en verhuisde door een fusieproces naar Amsterdam en Groningen. Recent vestigde zij zich in Utrecht (Protestantse Theologische Universiteit Utrecht).

i Handelingen en verslagen, Synode van Amsterdam 1851, 30.

ii W.H. Gispen, De Theologische School te Kampen. Kampen: Zalsman, 1872, 97-106 (Zalsman Jaarboekje voor Kerk, School en Zending in Nederland 7).

Foto: Neg Walkate Oudestraat W002 Collectie Stadsarchief Kampen

Op de theologische toer